Tim Dondorp

Categorie: Indonesië en reizen

  • Kasih Bunda/ Kuro House

    Het werd dus toch een onaangekondigd bezoekje aan Kasih Bunda. Het Kindertehuis waarvan ik dus dacht dat ik daar gezeten had. Op goed geluk liet ik me erheen brengen door een Grab-taxi chauffeur. Sally, de schoondochter van mevrouw Jeanne Tumewu (die in 1979 Kasih Bunda, wat ‘moederliefde’ betekent oprichte), ontving mij aller hartelijkst. Ze nodigde mij uit om mee te lunchen en ze was geïnteresseerd in mijn adoptieverhaal. Ondertussen kreeg ik van Marjan Van Der Hoofd, een trouwe lezer van deze blog en ook één van de achthonderd kinderen die vanuit Kasih Bunda is geadopteerd, naar aanleiding van mijn vorige blog de vraag of ik Kasih Bunda nog had bezocht. Marjan had zelf Kasih Bunda ook meerdere malen bezocht en ze was erg benieuwd wat ik er van vond. Sally wist zich Marjan nog te herinneren en ze vroeg mij of ze via mijn telefoon met Marjan mocht bellen. Marjan schrok zich een hoedje toen ik haar Sally haar verzoek mededeelde. Gezien het tijdsverschil lag ze nog slaapdronken in bed en waarschijnlijk zag ze er momenteel nog niet op haar voordeligst uit. Tactisch als ik was stelde ik voor alleen een spraakoproep tussen Sally en Marjan tot stand te brengen. Ik schatte zo in dat Marjan daar het meest bij gebaat was en dat scheelde mij weer geforceerde opmerkingen als ‘valt best mee hoor’. Ik moest lachen toen ik hoorde waarom Sally Marjan wilde spreken. Ze vroeg Marjan wanneer ze weer eens kwam en als ze dan eens langs kwam of ze één, twee, drie, of nee eigenlijk zoveel mogelijk kilo’s belegen kaas voor haar wilde meenemen. Voor de derde maal deze reis moest ik weer aan mijn broodje kaas missie denken in Kuta (zie https://staging.dondorp.nl/kuta/. Sally vertelde mij dat ik als baby nooit hier was geweest. In 1983, het jaar dat de Indonesische overheid interlandelijke adoptie verbood, is Kasih Bunda naar deze nieuwe plek verhuisd. Sally wist me wel te vertellen dat het kindertehuis waar Mark en ik hebben gezeten en waar Ibu Maryati mij waarschijnlijk zelf heen heeft gebracht (zie wederom https://staging.dondorp.nl/interview-ibu-maryati zich hier (https://goo.gl/maps/t2ZT4AskAdUQciKq9) heeft bevonden. Of mijn adoptieouders ons daar ook heeft opgehaald wist Sally mij niet te vertellen. Mogelijk dat mijn adoptieouders het kindertehuis destijds wel hebben bezocht, maar de overdracht vond volgens Sally plaats in het hotel waar de adoptieouders destijds werden ondergebracht: het tegenwoordige Karya Hotel (https://bit.ly/3RU1kE5, https://goo.gl/maps/XBu6P2bT4k29KQoJ9). Dit hotel zou vlak bij het kindertehuis hebben gestaan. Ik was er graag gaan kijken, maar gezien het drukke verkeer en het feit dat ik inmiddels vermoeid raakte besloot ik dat dat maar een volgende keer zou moeten. Ik zou eerst eens aan mijn vader vragen of hij zich aan de hand van de gegeven links de verkregen informatie van Sally kon bevestigen. Hoewel ik dus op deze huidige plek nooit geweest ben, ben ik toch blij dat ik Sally en de inmiddels opgegroeide kinderen hier heb mogen ontmoeten. Van Sally had ik tenslotte toch maar weer informatie over mijn herkomst vernomen wat ik nog niet wist. Na mijn bezoek aan Kasih Bunda was het dan echt tijd om naar Soekarno Hatta airport te gaan. Ik zag er echter best tegenop om tot na middernacht te wachten op mijn vlucht naar Jeddah. Wat nou, als ik in de nabijheid van het vliegveld nog een Hotelletje boek zodat ik daar kon rusten en nog even heerlijk kon douchen. Inmiddels had ik via WhatsApp contact gehad met Ilse, maar ik besloot deze mogelijkheid niet met Ilse te bespreken en op eigen houtje de knoop door te hakken. Een snelle blik op Booking.com leerde mij echter dat de hotels die daar beschikbaar waren of heel duur, of heel ver van het vliegveld zaten. Daarom keek ik op de Traveloka app: naast Grab is dat één van de meest gebruikte apps die ik gebruik als ik naar Indonesië ga. Via deze app kun je heel gemakkelijk tegen bijna lokale prijzen (een kleine toeslag van omgerekend een paar centen per reserveringen) binnenlandse treinreizen, binnenlandse vluchten en lokale hotelletje boeken. Via Traveloka had ik meer geluk: voor het immense bedrag van omgerekend 6 euro (hopelijk mag ik nog thuis komen van Ilse), kon ik een kamer met airco, een bed, een douche en toilet bij Oyo Rooms (https://www.oyorooms.com/id/107878, https://goo.gl/maps/XSJ6NnTQUF1S1e3x6) huren tot morgenmiddag 12.00 uur (uiteraard check ik vanavond rond 21.00 uur alweer uit). Na een heerlijk middagdutje, een heerlijk toiletbezoekje en een heerlijke warme douche werkte ik Facebook nog even bij en activeerde ik mijn eSIM voor Saoedi-Arabië zodat ik straks in Jeddah in de wetenschap dat tegen die tijd het grootste gedeelte van de reis er alweer opzit al jullie goede terugreis wensen kan lezen. Het is nu 13 februari 18.34 uur lokale tijd en tegen Nederland zeg ik voor de laatste keer deze reis: tot morgen! Tim Dondorp

    Geplaatst door Godong Indonesie op Maandag 13 februari 2023

  • Halim Perdanakusuma

    Zeven kwartier later landde ik dan in Jakarta. Niet op Soekarno Hatta (West Jakarta), vanwaar straks net na middernacht mijn vliegtuig naar Jeddah zal vertrekken), maar op Halim Perdanakusuma (Oost Jakarta). Had ik in Surabaya twee kindertehuizen bezocht, in Jakarta wilde ik graag het kindertehuis Kasih Bunda bezoeken. Kasih Bunda bevindt zich dichter bij Halim Perdanakusuma dan bij Soekarno Hatta, vandaar mijn keuze om vanaf Surabaya naar Halim Perdanakusuma te vliegen. Kasih Bunda is het kindertehuis vanwaar Mark en ik naar Nederland zijn geadopteerd. Ondanks dat dit dus de zesde keer is dat ik Indonesië bezoek, ben ik nog nooit bij Kasih Bunda geweest. Kasih Bunda is inmiddels geen kindertehuis meer, maar in de jaren zeventig/ tachtig zijn er tot de Indonesische overheid interlandelijke adoptie verbood wel honderden kinderen naar Europa (meeste naar Nederland) geadopteerd. Op het moment van sluiten van de grenzen voor internationale adoptie, wachtten er nog altijd kinderen op adoptieouders. Deze kinderen zijn inmiddels geen kinderen meer, maar ze zijn wel in Kasih Bunda blijven wonen. Hoewel de website van Kasih Bunda (https://kasihbunda.nl) aangaf open te staan voor bezoek heb ik de afgelopen maanden op allerlei mogelijke manieren geprobeerd met Kasih Bunda in contact te komen. Verscheidene keren heb ik gebeld (ik kreeg niemand aan de lijn), gemaild (geen mail delivery error ontvangen) en gewhatsappt maar helaas geen contact kunnen krijgen. Mijn vliegticket van Surabaya naar Jakarta Halim Perdanakusuma was echter al geboekt. En nu stond ik hier dus. Vergeleken met Soekarno Hatta vond ik dit een heerlijk klein vliegveld. Geen lange wandelingen, bij het uitstappen sta je direct bij de bagageclaim en werkelijk binnen vijf minuten had ik mijn bagage. Het Grab Pickup point was niet verstopt, dus ik kon zo de Grab-taxi nemen. Maar ja, waarheen? Zal ik dan toch maar naar Soekarno Hatta reizen om daar tot middernacht te wachten op mijn vlucht naar Jeddah, of zal ik toch naar Kasih Bunda met het risico dat ik er voor niks heen zou rijden omdat het bijvoorbeeld niet meer bestaat, is verhuisd of dat geadopteerden er niet (meer) welkom zijn?

    Geplaatst door Godong Indonesie op Zondag 12 februari 2023

  • Surabaya Juanda Airport

    Nog voor de wekker ging was ik alweer wakker. Hotel Sinar 1 had een gratis shuttle service naar vliegveld Surabaya Juanda Airport, toch nog een pluspuntje voor het hotel. Een kleintje dan, want de shuttle service moest een dag van te voren gereserveerd worden. Toen ik gisteren bij de receptie informeerde of ik voor vandaag voor 6.30 uur kon reserveren, werd betreffende chauffeur gebeld. Helaas zou hij vandaag pas weten of hij zin had om te rijden. Ik moest om 6.00 uur nog maar weer eens informeren. Vandaag om 5.00 uur had ik de wekker gezet zodat ik even rustig kon ontbijten en mijn bagage kon inpakken. Precies in 6.00 uur belde ik naar beneden (naar de receptie) in te informeren of het Mas de Driver alsjeblieft 🙏 wellicht belieft mij op dit vroege uur naar het vliegveld te brengen. Mocht het antwoord ontkennend zijn, dan had ik nog voldoende tijd over om een Grab Taxi te bestellen. Gelukkig bleek betreffende chauffeur inmiddels wakker en beschikbaar. Een uurtje ook later werd ik dan ook met bagage en al afgezet bij Surabaya Juanda Airport, Domistics Gate 1 alwaar de start van de terugreis naar Nederland nu toch echt een feit zal zijn…

    Geplaatst door Godong Indonesie op Zondag 12 februari 2023

  • Surabaya

    Soekarno en Hatta verklaren op 17 augustus 1945 Indonesië onafhankelijk. Twee dagen daarvoor geven de Japanners zich over aan de geallieerden en in de archipel groeit een gevoel van vrijheid. Wanneer de Britten namens Nederland het gezag proberen te herstellen, ontketenen revolutionairen in Surabaya de strijd. Het zal het begin zijn van de Indonesische strijd voor onafhankelijkheid. Hoe wordt de strijd in Surabaya zo een bepalend moment voor Indonesië en de strijd voor onafhankelijkheid? De Britten houden na de Japanse capitulatie officieel namens Nederland een oogje in het zeil in Nederlands-Indië. Voor het gemak laten zij de afgezwakte Japanse troepen de orde handhaven. Op 18 september 1945 landt een team van Britse en Nederlandse parachutisten in Surabaya om de evacuatie van de Japanse kampen voor te bereiden. Bij aankomst in Surabaya hijst een van de Nederlandse parachutisten een reusachtige Nederlandse vlag bovenop het luxueuze Oranje hotel. De Nederlandse vlag is in de hele stad te zien, tot ongenoegen van de pemuda’s. Zie je nou wel, de Britten komen de Nederlanders weer aan de macht brengen. Woest zijn de jongerenorganisaties en een groep van ongeveer tienduizend man, waaronder veel pemuda’s, verzamelt zich voor het Oranje Hotel. De spanning loopt hoog op en een aantal jongeren klimmen op het dak en trekken de blauwe lijn van de vlag af. Zo ‘hijsen’ ze de rood-witte vlag. Beneden op straat probeert een Nederlandse man, Willem Ploegman, in zijn eentje de revolutie tegen te houden. De grote gespierde man slaat met een houten knuppel in de rondte, maar kan niet op tegen de vele jongeren. Iemand uit de menigte steekt hem en hij overlijdt aan zijn verwondingen. Maar het zal niet bij zijn dood blijven. In oktober en november 1945 volgt een periode van een intense strijd in Surabaya. Jongeren nemen in de dagen na het vlagincident van 18 september openbare gebouwen in handen en hijsen de rood-witte vlag. De jongeren vechten samen. Iedereen moet mee doen, anders zien de revolutionairen je als spion van de Nederlanders. Maar het voelt ook als een plicht. Mensen zijn klaar met de onderdrukking en het kolonialisme van de Nederlanders en de honger, de dwangarbeid en het geweld onder de Japanse bezetting. Ze hebben hun onafhankelijkheid en die beschermen ze met alles wat ze waard zijn. Weg met de Japanners en weg met de Nederlanders. Op 1 oktober 1945 bestormen jongeren de kantoren van de Japanse militaire politie, de Kempeitai. De Japanners geven zich al snel over. De buit van deze bestorming? Genoeg wapens om een half leger mee te bewapenen. Ineens hebben de jongeren niet alleen bamboe speren, maar ook Japanse karabijnen tot hun beschikking. Als de Britten op 25 oktober 1945 met een grote troepenmacht in Surabaya aankomen, treffen ze daar dan ook een volledig met vuurwapens bemande stad aan. De Britse brigadier Mallaby probeert de situatie te sussen en vraagt in een ongewapend overleg of ze de Japanse soldaten en Europese geïnterneerden mogen evacueren. Maar de vlam slaat in de pan als de volgende dagen overal pamfletten van de Britten verschijnen die de bevolking oproepen om hun wapens in te leveren. Geïnspireerd door de opzwepende speeches van Bung Tomo waarin hij oproept tot geweld tegen de Britten, vallen jongeren op 28 oktober de Britse posten aan. In het geweld dat hierop volgt vallen honderden doden aan beide zijden. Op 30 oktober komt Soekarno ter plekke en dwingt in Surabaya een staakt-het-vuren af, maar het zal nog geen vijf uur duren voordat het geweld op straat al weer losbarst. De Britse brigadier Mallaby zit opgesloten in zijn auto temidden van al dit geweld en overleeft het niet. Het is de druppel voor de Britten, die reageren met groot machtsvertoon. De troepen rukken op en de Britten starten een luchtoffensief. Op 9 november eisen de Britten dat de revolutionairen de wapens neerleggen. Wanneer zij daar op 10 november geen gehoor aan geven volgen bombardementen en een groot grondoffensief. Uiteindelijk bezetten de Britten Surabaya gebouw voor gebouw en nemen binnen drie dagen de stad over. Maar de pemuda gaan desondanks nog zeker drie weken de straat op voor de revolutie. Tijdens de Pertempuran Surabaya (De Slag om Surabaya) komen veel mensen om. Rond de 200.000 mensen vluchten voor het geweld en ongeveer 15.000 Indonesiërs overleven de strijd niet. Voor de Indonesiërs is 'De Slag om Surabaya' het begin van de strijd voor een eigen natie. Indonesië herdenkt op 10 november nog altijd de helden uit de Onafhankelijkheidsstrijd. 'De Slag om Surabaya' is een symbool van Indonesische vastberadenheid en het gevecht voor vrijheid. – bron: https://dewereldvandeoost.nl/ Bijna 80 jaar later word ik met een blij gevoel wakker in Surabaya: vandaag is het een vrije dag! Er stond niets op het programma, ook wel eens lekker. Neemt natuurlijk niet weg dat we nu wel in Surabaya zijn: de hele dag te lopen ‘llll’-en is dan ook doodzonde. Wellicht dan toch een keertje de toerist uithangen hier in Indonesië? Vanwege de geschiedenis van Surabaya besloot ik vandaag het Hotel Oranje (https://goo.gl/maps/xeJdL4ij47voBG1Y7) te bekijken. Hotel Majapahit (zoals Hotel Oranje vandaag de dag heet), werd in 1910 gebouwd en doet vandaag de dag nog steeds dienst als hotel (zie https://www.booking.com/hotel/id/majapahit-surabaya.nl.html). Om in de geschiedenissfeer te blijven, bezocht ik na Hotel Majapahit, tevens in Surabaya, Ereveld Kembang Kuning (https://goo.gl/maps/LjKGfMeVzWkcNNmAA). Op oudejaarsdag 2019 bezocht ik met gezin, ouders en schoonouders Ereveld Candi te Semarang (zie https://staging.dondorp.nl/semarang-kampung-pelangi en ik was benieuwd naar dit Ereveld. Op ereveld Kembang Kuning (vertaling: gele bloem) liggen meer dan 5.000 burgerslachtoffers van de kampen op Oost-Java begraven, alsmede militairen van de Koninklijke Landmacht, het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) en de Koninklijke Marine. Hoewel de tweede wereldoorlog en de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië ‘ver van mijn bed staat’, vond ik het toch bijzonder om hier even te zijn. Omdat de gemiddelde toerist ook lekker shopt, liet ik de geschiedenis van Surabaya achter me en liet ik me door een Grab-driver afzetten bij Tunjungan Plaza: de grootste en modernste mall in Surabaya. Het was er zo immens groot en druk dat ik er niet lang ben geweest. Ik heb wat foto’s gemaakt waarna ik een whatsapp bericht van Ratna kreeg. Tijdens deze reis naar Indonesië had ik het interview van Sarah met Ibu (zie https://staging.dondorp.nl/interview-ibu-maryati/ bij de familie ter sprake gebracht en Ratna vroeg me of ik dit voor ik terug ging naar Nederland nog ‘even’ wilde vertalen naar het Bahasa. De familie zou het namelijk ook heel graag willen lezen. Omdat het toch het heetste van de dag was, besloot ik maar terug te gaan naar het hotel om aan Ratna’s verzoek te voldoen. Uren later is ook de familie in Indonesië op de hoogte van het interview waarna ik vermoeid ga slapen. Tim Dondorp

    Geplaatst door Godong Indonesie op Zondag 12 februari 2023

  • Yayasan Kartini

    Hoe negatief ik dan ook ben over Hotel Sinar 1; om 4.00 uur gingen er geen (Isla)mieterse (!) wekkers af, deze waren althans niet te horen. Daarom kon ik vandaag heerlijk ‘uitslapen’ tot maar liefst 5.00 uur: toen werd er hard op mijn deur geklopt. Er stonden twee schoonmaaksters voor de deur die me om het hardst vroegen of ze bij alsjeblieft wel de kamer mochten ‘cleanen’ (bij de buurman waren ze geloof ik weggestuurd, vind je het gek op dit tijdstip). Ik besloot ze maar binnen te laten en achter mijn bureau plaats te nemen om de dag van gisteren op Facebook ‘te verslaan’. Daarvoor had ik tot 8.00 uur de tijd: om 9.00 uur had ik afgesproken met Ibu Harto van weeshuis Yayasan Kartini en ik had een uurtje nodig om daarvoor nog ergens te eten en er naar te gaan. De afstand van mijn hotel naar weeshuis Yayasan Kartini was weliswaar net zo ver als van mijn hotel naar Pondok Hayat, maar ik kwam er gisteren op de terugweg achter dat reizen met Grab-bike (achterop de scooter) meer dan twee keer zo snel ging (!) als reizen met Grab-car (taxi). Waar je met de auto om de haverklap vaststaat in het drukke verkeer in Surabaya, schiet je op drukke wegen achterop de scooter overal tussendoor en wanneer het niet zo druk is gaat het minstens net zo snel als met de auto (zie https://1drv.ms/v/s!AoeIH-BDcFrHxK5x0_LWu0diC23Jnw?e=7JqieP). Drie kwartier achter op een scooter in het verkeer van Surabaya is ook bepaald geen pretje, maar gezien het alternatief (twee uur in een grab-taxi vaststaan in het verkeer) had ik er graag een zere bips en een iets wat stijve rug voor over. De portier van mijn hotel wilde al een taxi voor mij roepen toen ik de lobby uitstapte, maar hij zette grote ogen op van verbazing toen er een grab-bike (scooter) kwam aanrijden en ik mij als een echte ‘local’ achterop zag stappen. Ik zwaaide de portier nog even vrolijk toe om me drie kwartier later bij het niet zo veel door locals bezochte KFC Adityawarman restaurant (zie https://goo.gl/maps/AcKY3vE3MNe4eRMRA) af te laten zetten. Ik bestelde iets wat op roerei met water (?) en maar liefst vier hele patatjes leek. Omdat ik ook van dat plastic speelgoed erbij kreeg dat ik echter vriendelijk afsloeg had ik vaag het vermoeden ik dat in plaats van een ontbijt een kindermenu had besteld. Ik vond het echter allang goed en ik was blij dat ik geen roti keju (zie https://staging.dondorp.nl/kuta kreeg voorgeschoteld. Toen ik het ‘ontbijt’ achter de kiezen had liet ik me door Grab-bike als een echte local precies een kwartier te laat (Selamat datang di Indonesia) bij Yayasan Kartini (zie https://goo.gl/maps/iFxx3KzBvKDcKSPM8), hetzelfde weeshuis waar Yudi Hoekstra dus is opgevangen nadat hij hier (https://goo.gl/maps/NcoWcMT8LwNzvGWW6) ter vondeling was gelegd en vanwaar hij ter adoptie is afgestaan naar Nederland, afzetten. Ibu Harto heette mij van harte welkom. Omdat zij geen of slecht Engels en ik geen of slecht Indonesisch sprak, had ik Hario (een contactpersoon van Yudi die ook in Surabaya woonde) gevraagd aanwezig te zijn om te vertalen. En zo liet ik mij vertellen dat er in Yayasan Kartini geen nieuwe kinderen meer komen. Wel wonen er in dit weeshuis nog acht ‘oorspronkelijke’ weeskinderen (waarvan de meesten geen kinderen meer zijn). Omdat er voor hen destijds geen adoptieouders werden gevonden, mogen ze er zolang als gewenst blijven wonen. Zeven kinderen hebben een lichamelijke en/of geestelijke beperking in de vorm van pervasieve ontwikkelingsstoornis (ADD, ADHD, PDD-NOS, borderline), syndroom van down, agressie, lager IQ (mentale achterstand), autisme en/ of visuele beperking. Ibu Harto kon zich Yudi uiteraard nog goed herinneren: ze informeerde honderd uit naar hem, vertelde mij dat ze hem heel erg miste en liet mij vol trots eerst zijn kamer van destijds en daarna pas de rest van ‘haar’ weeshuis zien. Na een uitgebreide rondleiding van meer dan een uur nam ik hartelijk afscheid met de belofte binnen het bestuur van KwK te bespreken of en hoe KwK Yayasan Kartini in de toekomst (weer) kon ondersteunen. Daarmee was mijn volledige todo-lijst Indonesië 2023 op één ding na (een batik jurk voor Joanne vinden) afgevinkt. Om echt helemaal te slagen bestelde ik weer een grab-bike en liet ik me afzetten bij Pasar Turi Pusat Grosir (https://goo.gl/maps/tACNAfA9kH3e8mCz6). Ditmaal had ik het meetlint dat Ilse mij mee had gegeven wel mee. Sinds Luwes Mall in Purwodadi had ik het niet meer achter durven te laten, want stel je eens voor dat ik in de gelegenheid kwam voor een jurk te winkelen. Uren heb ik er gedwaald, maar helaas kon ik geen geschikte maat voor Joanne vinden. Wanhopig besloot ik dan maar iets ‘op de groei’ te kopen. Ik hoop van harte dat Joanne dit straks kan waarderen. Moe, maar toch enigszins voldaan, liet ik mij drie kwartier later door de zoveelste Grab-bike chauffeur weer bij mijn hotel afzetten. Inmiddels liep het alweer tegen de avond (de avond begint in Indonesië al zo rond 16.00 uur). De rest van de avond kwam ik niet meer van mijn kamer af. Ik bestelde grab-food dat gewoon tot aan mijn kamerdeur werd bezorgd en verbleef ik alleen nog maar achter mijn bureau om Facebook weer een beetje bij te werken, voor ongeveer 5 euro een e-simkaartje bij Airalo.com (https://www.airalo.com/saudi-arabia-esim/salaam-7days-1gb) te kopen zodat ik straks op King Abdulaziz International Airport te Jeddah (in tegenstelling tot de heenweg) wel beschikking zou hebben over Internet en online uit te zoeken hoe ik mijn ‘vrije dagen’ morgen in Surabaya en overmorgen in Jakarta zou doorbrengen. Sampai jumpa besok! Tim Dondorp

    Geplaatst door Godong Indonesie op Zaterdag 11 februari 2023

  • Pondok Hayat

    Geplaatst door Godong Indonesie op Zaterdag 11 februari 2023

  • Passar Godong/ Rocket Chicken

    Nog voor de Islamitische wekker van de overbuurman vanochtend af ging, werd ik wakker. Hoewel ik gisteravond al om 20.00 uur naar bed was gegaan (voor mijn doen vroeg, maar voor veel Indonesiërs heel normaal), kon ik aanvankelijk de slaap niet vatten. Mijn hoofd zat nog helemaal vol met gedachtes en indrukken en ik heb nog een behoorlijk tijdje liggen woelen en malen. Eergisteren had ik een ‘balansdag’ willen houden, maar wegens een stroomstoring viel deze toen in het water. Ratna en haar gezin had ik voor vanavond uitgenodigd om samen bij een restaurant te gaan eten, maar verder besloot ik vandaag mijn balansdag in te halen en alleen maar dingen te gaan doen die ik leuk zou vinden of die ter voorbereiding voor het vervolg van mijn reis noodzakelijk waren. Zoals gezegd was ik vroeg wakker (het was nog geen 5.00 uur) en na een zeer korte douche (want zeer koud water) sprong ik zeer fris, koud en fruitig op de fiets naar Pasar Godong om die vanaf openingstijd te kunnen bezoeken. Zoals de naam van mijn hotel (RedDoorz Syariah near Pasar Godong) deed vermoeden had ik ook lopend naar Pasar Godong kunnen gaan, maar ik besloot de Indonesische traditie (de gemiddelde Indo heeft een hekel aan lopen), in stand te houden. Het eerste dat ik bij Pasar Godong deed, was het kraampje van kaka Arti waarin ik in 2017 voor de hele Pasar ten toon werd gesteld (zie https://staging.dondorp.nl/bokito/ opzoeken. Ik hoefde niet eens te zoeken: ik kon er zo naar toelopen. Uiteraard wist ik van te voren dat ik er kakak Arti niet zou treffen, maar desondanks was ik teleurgesteld toen ik bij ‘Toko Arti Bawono’ daadwerkelijk voor een dichte deur stond. Ik ben al vaker op Pasar Godong geweest, één keer dus als Bokito en één keer met Ilse en Joanne (zie https://staging.dondorp.nl/beleefdheidsnormen/. Beide keren was ik echter niet in de gelegenheid geweest Pasar Godong nader te bekijken. Daarom besloot ik er nu eens echt de tijd voor te nemen. Uiteraard zijn er supermarkten in Indonesië, zo ook in Godong (Indomaret, spreek uit: Indomart). De meeste Indonesiërs komen echter amper in de supermarkt, omdat de prijzen simpelweg te hoog zijn. De locals doen hun boodschappen nog altijd op de pasar (lokale markt). Daar is alles veel goedkoper, lekkerder en verser dan dat in een supermarkt ooit het geval zal zijn: fruit en groente komen direct na de pluk uit het platteland en op Pasar Godong wordt de vis direct na de vangst (vaak nog levend) aangevoerd en worden kippen en gevogelte zelfs ter plaatse geslacht en schoongemaakt. Verser kun je het dus niet krijgen. Ik heb er een hele tijd rond gestrund en hoewel ik niks gekocht had, vond ik het (op het slachten van levende dieren na dan) erg leuk om te zien hoe het op Pasar Godong er aan toe gaat. Had ik dan helemaal geen geld uitgegeven op Pasar Godong? Jawel, er werd namelijk ook muziek gemaakt (zie https://1drv.ms/v/s!AoeIH-BDcFrHxK5wY_FYzTrYXTI_CA?e=sfgGYj) en uiteraard deponeerde ik wat geld in het blik waarmee één van de muzikanten rond ging om geld te verzamelen. Toen ik van Pasar Godong terug naar het Hotel fietste, kwam ik tot mijn verbazing Rocket Chicken tegen. Het restaurant zat werkelijk nog geen twee minuten fietsen van mijn hotel vandaan! Bijna de hele week bestelde ik via Grab-Food (zie https://staging.dondorp.nl/pittige-kost/ bij dit restaurant mijn eten. Nu ik gezien had waar het restaurant zich bevond, realiseerde ik me dat er elke keer een bezorger naar het restaurant ging om het op te halen om het vervolgens een paar meter verder op bij mijn hotel te bezorgen. Als ik dat geweten had, had ik het net zo lief zelf afgehaald. Jammer dat ik daar pas vandaag (één dag voor vertrek) achter moest komen, maar nu wist ik in ieder geval wel waar ik met Ratna en haar gezin uit eten zou kunnen gaan vanavond. Eenmaal in het hotel besloot ik alvast al mijn bagage in te pakken zodat ik dat morgenochtend niet meer hoefde te doen. Doordat ik nu tijd over had werkte ik Facebook nog even bij waarmee ik de ‘marge’ van met terugwerkende kracht op Facebook posten voor zolang het duurt terugbracht van twee dagen naar nog geen dag. Daarna heb ik tot we gingen eten bij Rocket Chicken alleen nog maar ge-lllll’d (lekker liggen luieren lezen en luilakken). Rocket Chicken deed niets onder voor CFC, de KFC Wannabee in Luwes Mall te Purwodadi, behalve dan als het om de prijzen gaat. Bij CFC betaal je vier keer zoveel en bovendien kon ik bij CFC geen nasi goreng meer bestellen en bij Rocket Chicken wel. Dikke plus dus, voor Rocket Chicken. Voor het schandalige bedrag van omgerekend vier euro en achttien cent konden we zijn vieren stevig eten. Tijdens het eten bespraken we nog even hoe we het morgen zouden doen. Ik zou morgen een auto huren (Grab-car was nog altijd slecht tot niet beschikbaar in Godong en vanwege mijn bagage wilde ik geen gebruik make van Grab-bike). Om 7.00 uur zou ik mijn fiets terugbrengen naar Isanto’s huis alweer ik afscheid zou nemen van de familieleden die mij niet in de gehuurde auto zouden vergezellen naar station Ngrombo (zie https://staging.dondorp.nl/stasiun-ngrombo-1/. Weemoedig wegens het vooruitzicht dat het afscheid van de familie morgen toch echt een feit zou zijn, fietste ik terug naar mijn hotel waar ik direct ging slapen. Tim Dondorp

    Geplaatst door Godong Indonesie op Donderdag 9 februari 2023

  • Aris Sulistyo

    Zoals gisteren vermeld, zouden we vandaag naar het huis van zus Anik in Demak. Broer Aris Sulistyo zou ook komen en Ratna vertelde mij dat dat een unicum was: zij had Aris Sulistyo voor het laatst in juli 2017 had gezien in het ziekenhuis in Purwodadi toen Bapak zo ziek was, dat de familie dacht dat hij er zou sterven. Ik weet dit nog goed, want daar was ik bij. Aris Sulistyo zag ik toen voor de tweede en voor de laatste keer en dat laatste gold dus niet alleen voor mij maar blijkbaar voor de gehele familie. In Indonesië is je familie je allerbelangrijkste en je allergrootste bezit. Je familie is zelfs zo belangrijk dat het algemene belang van de familie (en daar valt ook het aanzien onder) ‘bovengeschikt’ is aan dat van jou en elk ander individueel familielid. Dat is ook logisch: jij bent er voor de familie, maar als je iets of iemand nodig hebt, is de familie er ook voor jou. Gedragingen (zowel op financieel vlak als op het gebied van aanzien) die een positieve uitwerking hebben op de familie worden zeer gewaardeerd en gestimuleerd, daar tegenover staat echter dat gedragingen of individuele keuzes die schadelijk zijn voor het algehele/ financiële belang en/ of aanzien van de familie (in Indonesië is er niets ergers dan gezichtsverlies) genadeloos worden genegeerd, verzwegen, verdraaid of zelfs ontkend met als grootst mogelijke sanctie uitsluiting van de familie. Inmiddels heb ik al zo veel van de familie meegekregen dat ik wel wist dat bovenstaande nogal voor wat complicaties en bijzonder pijnlijke situaties heeft gezorgd binnen mijn Indonesische familie. Hoe vaak heb ik al niet meegemaakt dat de familie niet alleen naar mij toe (zoals nu ook weer aangaande kakak Arti), maar zelfs niet naar Ibu zelf toe (zo heeft Ibu nooit geweten dat Aris Purnomo bijvoorbeeld in de gevangenis heeft gezeten) geen openheid van zaken geeft. Vaak snijdt de familie zich daarbij in de eigen vingers. Neem nu bijvoorbeeld het adoptieverhaal van Emelie, Lin, Mark en mij. In het interview met Spoorloos op 30 augustus 1998 (zie https://staging.dondorp.nl/interview-ibu-maryati, kreeg de familie kans om ‘schoon schip te maken’ door open en eerlijk over adoptie te zijn. De familie had zelf ook al binnen Indonesië naar mij gezocht en ondanks dat hun verlangen naar destijds zeer groot was, werd informatie door de familie doelbewust achtergehouden, verdraaid en of verzwegen. Zo werd er alles aangedaan om te voorkomen dat Spoorloos Bapak zou spreken en werd er geen openheid in zaken gegeven toen Nur Hidayah en Nur Salihah (Lin en Emelie) ter sprake kwamen. Hoe anders had het destijds voor Lin, Emelie, Mark en mij kunnen lopen wanneer de familie destijds direct openheid van zaken had gegeven. Vind ik het jammer en zonde? Ja. Neem ik het de familie kwalijk? Nee, want ik begrijp inmiddels dat het belang van de familie destijds voor het belang van Emelie, Lin, Mark en mij ging. Vind ik het jammer dat de familie mij niet vertelt wat er met Arti is gebeurd? Ja. Neem ik het de familie kwalijk? Een vorige keer dat ik in Indonesië zou zijn geweest misschien nog wel, maar nu niet meer. Vanwege de taal, heb ik altijd het meest contact gehad met Nuris en met Ratna. Zeker in het begin sprak ik liever met Nuris dan met Ratna. Ik merkte namelijk wel dat Ratna vaak vragen ontweek of zelfs negeerde. Nuris gaf (bijna) altijd antwoord: ook wanneer het naar eigen zeggen ‘complicated’ was. Nu ik meer begrip voor het verzwijgen, verdraaien en/ of negeren kan opbrengen, merk ik wel dat ik een steeds betere band opbouw met Ratna. Ik besloot daarom bovenstaande open en eerlijk met Ratna te bespreken. Toen ik klaar was bleef ze lange tijd stil voor zich uitstaren en op een gegeven moment kwamen er tranen in haar ogen. Nurul vroeg in het Javaans (waarschijnlijk) wat er aan de hand was en na een kort onderonsje met Nurul, wende Ratna zich dan tot mij. Ze ging niet in op hetgeen ik allemaal had gezegd, maar voor het eerst merkte ik dat ze onder goedkeurend, geruststellend en bemoedigend (toe)knikken van Nurul oprecht was. Aris Sulistyo, zo vertelde Ratna mij, was ooit getrouwd met de moeder van zijn twee kinderen. Helaas kon Sulistyo zijn verplichtingen als vader (geld verdienen om zijn gezin te kunnen onderhouden) niet vervullen. Aris Sulistyo moest geld lenen van anderen, maar kon dit nooit terugbetalen waarmee hij de familie tot schande werd. Zijn schoonvader dwong Aris Sulistyo te scheiden en te vertrekken uit Godong. Aris Sulistyo vertrok naar Surabaya waar hij tot op heden een zwervend bestaan leidt. Sindsdien heeft hij zijn kinderen (een zoon van inmiddels 12 jaar oud en een zoon van inmiddels 17 jaar oud) nooit meer mogen zien en omdat Aris Sulistyo inderdaad het familieaanzien heeft geschonden is hij niet meer welkom bij de familie. Zijn ex-vrouw en zijn kinderen echter wel. Die maken zelfs nog deel uit van de familie doordat zij zijn blijven wonen in Godong (in dezelfde kampong als de familie). Niemand van de familie heeft nog contact met Aris Sulistyo, behalve dan heel soms Anik. Dat was dan ook de reden waarom we nu dan onderweg waren naar Demak. Ratna vertelde me dat Nurul en zij de ontmoeting met Aris Sulistyo spannender vonden dan de eerste ontmoeting met mij wanneer ik Indonesië kwam bezoeken. Het is ongelofelijk, maar mij zagen ze vaker dan Aris Sulistyo. Er was ook een reden dat de jongste dochters van zowel Ratna als Nurul mee waren: zij hadden immers nog nooit kennisgemaakt met oom Aris Sulistyo. Eenmaal in Demak aangekomen mocht ik getuigen zijn en deel uitmaken van een hereniging die een diepe indruk op me heeft achtergelaten. Dan hoor ik Ratna in het Javaans iets aan Anik vragen. Daarbij noemt ze de naam van kakak Arti. Ratna legt me uit dat kakak Arti met niemand van de familie meer iets te maken wil hebben, behalve dan met Anik. Anik blijkt als enige van de familie het nieuwe telefoonnummer van kakak Arti te hebben. Op verzoek van Ratna belt Anik met Arti. Dan hoor ik kakak Arti roepen: “Tim, I am sorry. I cannot be with you. I am sorry, it’s complicated!” en daarmee komt het op mij zo over dat ook kakak Arti ditmaal de waarheid heeft gesproken… Tim Dondorp

    Geplaatst door Godong Indonesie op Donderdag 9 februari 2023

  • BNI Purwodadi

    Omdat de afgelopen dagen best veel van mij hadden gevergd, had ik gisteravond Ratna (die zich nu al ‘mijn manager’ noemt) reeds laten weten vandaag rustig aan te willen doen en geen afspraken voor vandaag in te plannen. Heerlijk leek me dat even geen stress, lekker rustig ontwaken wanneer het mij uit zou komen. Wat zag ik gisteravond uit naar deze dag. Omdat ik er vanochtend toch niet zo vroeg uit zou hoeven, stond ik mijzelf gisteravond toe alvast aan een verhaaltje voor op Facebook te werken en dus wat later (00.35 uur) naar bed te gaan. Had ik dat nu maar niet gedaan. Om 5.20 uur vanochtend werd ik badend in het zweet wakker. Aanvankelijk was ik verbaasd dat ik niet reeds om 4.00 uur was gewekt door de overbuurman (muezzin), maar ik kwam er al snel achter hoe dat kwam. In de hele kampong was blijkbaar de stroom uitgevallen. Aan de ene kant natuurlijk prachtig (zonder stroom geen over een geluidsinstallaties schallende oproepen tot gebed), hier stond tegenover dat de airco ook reeds een aantal uren uitstond. De kamertemperatuur was al gestegen tot 32 graden en in de loop van de dag zou dit oplopen tot boven de 40 graden. Omdat het nu al niet meer uit te houden was, besloot ik maar op te staan om Facebook verder bij te werken. De accu van mijn laptop bleek echter leeg te zijn en omdat ik het niet zag zitten op mijn telefoon hele verhalen te typen besloot ik Facebook te laten voor wat het was. Het WiFi van het hotel was uiteraard niet beschikbaar (niet dat dit veel verschil maakte, want dat deed het eigenlijk altijd al niet of heel slecht), maar blijkbaar hadden de 4G masten in en om Godong ook geen stroom: wat ik ook probeerde, mijn telefoon bleef hardnekkig offline. Geen Internet zou wel eens goed voor me kunnen zijn. Desondanks merkte ik toch dat ik erg onthand was, met name omdat even snel via WhatsApp schakelen met de familie er nu niet in zat. De eigenaar van het Hotel had gezegd dat de stroomstoring wel tot laat in de middag kon duren. Ik vond het geen leuk voorruitzicht om zolang in een stikhete hotelkamer volledig afgesloten van de buitenwereld te niksen. Daarom stapte ik op ‘sepeda saya’ (mijn fiets) en ging ik op weg naar Ratna om haar te vertellen dat ik per bus (zie https://staging.dondorp.nl/met-de-bus-1/ en https://staging.dondorp.nl/met-de-bus-2/ of per Angkot (zie https://staging.dondorp.nl/naar-de-familie/ naar Purwodadi wilde vertrekken omdat daar het dichtstbijzijnde BNI kantoor was. Hoewel ik na mijn bezoek aan Kantor BNI International Airport Semarang Achmed Yani geld uit de muur kon trekken met mijn BNI bankpas, kon ik namelijk nog steeds niet Internetbankieren. Als ik echter in de toekomst via mijn BNI bankrekening geld zou willen overmaken naar bijvoorbeeld familie in Indonesië, dan was Internetbankieren wel noodzakelijk. Dit kon vanuit een BNI kantoor geregeld worden, maar omdat deze er in Nederland niet zijn moest dit nog geregeld worden tijdens mijn verblijf in Indonesië. Ratna stelde voor om met haar man en haar jongste dochter mee te gaan naar Purwodadi. Zo zou ze mij als ‘mijn manager’ kunnen helpen met vertalen bij het BNI kantoor (in Purwodadi spreekt men vrijwel geen Engels) en daarna zouden we dan naar Luwes Mall kunnen gaan. Dan kon ik daar kijken of ik nog een jurkje kon vinden voor Joanne en dan konden zij daar nog wat aanknopingen doen. Omdat ik me al wel wat zorgen had gemaakt over hoe ik het één en ander bij het BNI kantoor zou moeten uitleggen, nam ik het aanbod van Ratna maar al te graag aan. Ik huurde dezelfde auto als gisteren, waarna we ons begaven naar Kantor BNI Purwodadi. Hoewel Ratna zich daar verstaanbaar kon maken en ik niet, voelde Ratna zich duidelijk minder op haar gemak dan ik. Later gaf ze aan dat ze nog nooit in een bankkantoor was geweest. Geldzaken deed de familie eigenlijk alleen in contanten. Verschrikt deed ze dan ook een stapje terug toen een beveiliger voor ons de deur opendeed: “He has a gun!!!!” fluisterde ze me verschrikt toe. Ik knikte geruststellend en ik schoof haar met zachte drang naar binnen (“You know what they’re always saying right: how larger the gun, how more will be the fun!”). Gelukkig werden we goed geholpen. Toen ik aangaf dat ik mijn Internet Bankieren wilde reactiveren, gaf de bankmedewerker aan dat het juist beter was wanneer ik het Internetbankieren juist zou laten deactiveren en in het vervolg te bankieren via de officiële BNI app. Hier ging mijn ook voorkeur naar uit, maar volgens het BNI kantoor op het vliegveld kon dit niet omdat ik voor het gebruik van de officiële BNI app een Indonesisch telefoonnummer zou moeten hebben. Hier kreeg men het gelukkig ‘gewoon’ voor elkaar! Bij Luwes Mall deden de 4G masten het gelukkig wel. Inmiddels was Ilse ook wakker, dus ik besloot haar maar even te bellen om haar gerust te stellen. Ilse maakte zich inderdaad wat ongerust, omdat er toen ze wakker geen update op Facebook stond en ook online contact vanochtend uitbleef. Toen ik haar uitlegde dat er, op een stroomstoring na, niets aan de hand was hing ze met een gerust hart op. Helaas kon ik ook in Lues Mall niet slagen voor Joanne. Wellicht dat ik in Surabaya nog een mooi jurkje voor haar vindt en anders zit er niets anders op dan Joanne bij thuiskomst teleur te stellen. Da vond Ratna zo verdrietig dat ze voor Joanne lato-lato heeft gekocht. Lato-lato is een nieuw superirritante rage in Indonesië (https://www.youtube.com/watch?v=vHVOcJnj8Jo). In Nederland kent denk ik niemand het. Als je in Nederland op straat zou vragen waar mensen aan denken als ze dit zien, dan zou je (afhankelijk waar en aan wie je het vraagt) de verkregen antwoorden wel eens erotisch getinte antwoorden kunnen krijgen. Het is echter een spel dat voornamelijk door kinderen wordt gespeeld: werkelijk elk kind hier heeft het en het maakt zoveel herrie dat een gemiddelde muezzin er jaloers op zou worden. Omdat ik van het Hotel bericht had gekregen dat de elektriciteit in Godong weer up-and-running was, besloten we weer richting Godong te gaan. Tijdens de terugreis was ik de dag van morgen aan het doornemen. Ik zou wederom een auto huren, ditmaal niet voor een hele dag maar om de kosten te drukken enkel voor een uurtje. Abi (man van Ratna) zou morgen Nurul en haar dochter, Ratna en haar dochter en mij naar Anik’s huis in Demak brengen en daarna met de auto huiswaarts keren. Het geplande bezoek van morgen zou bijzonder zijn: broer Aris Sulistyo was namelijk speciaal vanuit Bogor overgekomen (13 uren op de motor) om mij te ontmoeten. Hoe mooi zou het zijn, wanneer ik tijdens deze reis ook nog zus Nurul thuis een bezoekje kon brengen? Dan had ik alle broers en zussen thuis bezocht. Dit zou voor mij best een grote meerwaarde zijn. Elke keer wanneer ik een familielid thuis bezocht, zette ik in Google Maps namelijk een digitale pin. Zo kan ik altijd terug vinden waar mijn familie woont en het leek me leuk om straks in Nederland aan de hand van deze digitale pinnen en de foto’s van betreffende huizen een kaart van het eiland Java te maken waarop te zien was waar iedereen woonde. Als ik ook Nurul nog wist te bezoeken, dan zou deze kaart compleet zijn (Aris Sulisyo heeft geen vaste verblijfsplaats maar op straat in Bogor)! Zus Nurul woonde echter in Karangrajung, meer dan een half uur rijden van Godong. Als ik Nurul nog thuis wilde bezoeken, dan was nu het beste moment. Zolang bleef ik immers niet meer in Grobogan en we reden nu in een gehuurde auto die we nog de hele dag tot onze beschikking zouden hebben. Mijn voorstel om Nurul te bezoeken werd bijna met gejuich ontvangen: Abi had blijkbaar nog geen zin om naar huis te gaan en ook Ratna vond het leuk om Nurul te bezoeken. Net als bijna al mijn broers, was de man van Nurul bouwvakker. Hun huis had hij dan ook helemaal zelf gebouwd en Ratna vertrouwde mij toe van mening te zijn dat Nurul om die reden het mooiste huis van de familie had. Nurul ontving ons hartelijk en ze liet me inderdaad trots haar huis zien waarbij ze mij enthousiast mee naar de voorkant van het huis trok: “Come!” zei ze (Nurul spreekt net als neef Nuris ook een beetje Engels): “You should see my fishes!” Verbaasd keek ik in een kleine waterbassin: er dreven allemaal dooie vissen en één vis die op het punt stond het leven te laten in. Aanvankelijk keek Nurul wat beteuterd in het waterbassin, maar Ratna begon direct kijkhard te lachen. “Come Tim, please do admire my fishes!” aapte ze haar zus Nurul gierend van het lachen na. “Heh, oh no. They are dead!” Persoonlijk vond ik het wat sneu, maar ik was blij dat Nurul om het hardst met Ratna begon mee te lachen. Snel zette ik een digitale pin en maakte ik wat foto’s van Nuruls huis. Ondertussen was Nurul begonnen met koken. Het zal waarschijnlijk niemand verbazen dat we die avond vis hebben gegeten… Tim Dondorp

    Geplaatst door Godong Indonesie op Woensdag 8 februari 2023

  • Graf van Bapak en Ibu

    Aku tiba-tiba terbangun lagi. Tidak ada suara yang sampai ke saya. Keheningan mutlak. Apa yang terjadi? Apa aku masih di hutan? Semut sudah pergi. Perlahan-lahan saya mencoba membuka mata saya, tetapi yang mengejutkan saya itu sangat sulit: kelopak mata saya sangat berat, seolah-olah direkatkan. Akhirnya aku berhasil membuka mata. Bukannya itu membuat perbedaan: begitulah gelap gulita ternyata. Saya tidak melihat apa-apa dan saya tidak mendengar apa-apa. Aku meremas tanganku dengan putus asa. Yang membuatku ngeri, aku juga tidak merasakan apa-apa! Apakah ini berarti saya sedang bermimpi, atau apakah saya 'mati' sekarang? Apakah ini rasanya mati? Rasanya berjam-jam berlalu tanpa saya mendengar, melihat, atau merasakan apa pun. Secara fisik, karena ketidakpastian membuatku takut. Tiba-tiba saya melihat titik cahaya yang sangat kecil sangat jauh. “Jadi memang benar,” pikir saya: tentu saja, saya tahu cerita tentang cahaya di ujung terowongan yang gelap. Saya tahu pasti: jika saya ingin mengakhiri keheningan ini, ketidakpastian ini, saya harus bangun sekarang dan bergerak menuju cahaya itu. Apakah saya menginginkan itu? Saya tidak ingin mengakhirinya, saya tidak ingin mati sama sekali. Itu sebabnya saya memutuskan untuk 'hanya' berbaring dan mengabaikan cahaya. Tapi saat saya membuat pilihan untuk tetap berbaring, cahayanya tampak semakin besar. Dengan rasa takut, saya menyadari bahwa cahaya datang ke arah saya. Perlahan, ya, tapi sangat mantap. Cahayanya semakin besar. Sekarang begitu besar sehingga saya mengenali bayangan tepat di tengah cahay. Ibu saya yang meninggal setahun yang lalu dan untuk siapa saya dapat memberikan layanan pemakaman. Dia mengulurkan tangannya kepadaku dan aku mendengarnya berkata, “Kamu tahu apa yang aku inginkan darimu Tim. Saya mohon, biarkan saya t hatimu dan semuanya akhirnya akan diampuni dan dilupakan!” Aku memejamkan mata. Ibuku menghilang, tetapi cahayanya semakin terang dan terang hingga bersinar menembus kelopak mataku. Tidak ada jalan keluar yang mungkin. Meskipun saya tahu ini akan berakhir pada saat itu, saya harus membuka mata saya: ketika saya mati, saya benar-benar ingin 'menghadapinya'. Saat aku membuka mata, aku takut. Saya melihat diri saya terbaring di ranjang rumah sakit dan sepertinya saya tercekik: Saya masih tidak mendengar apa-apa, tetapi saya melihat diri saya batuk-batuk hebat. Ketika saya melihat ke samping ke dinding kaca besar yang memisahkan ruangan ini dari kamar sebelah, saya melihat dua perawat berlari sangat cepat. Saat pintu dibuka, ternyata mereka bukan perawat. Keluarga Indonesia saya yang masuk. Ketika saya melihat diri saya lagi, saya melihat bahwa saya sudah mati di tempat tidur dan tiba-tiba saya mengenali rumah sakit. Itu adalah Rumah Sakit RS Panti Rahayu di Purwodai. Rumah sakit yang sama yang saya kunjungi pada 11 Juli 2017 untuk mengucapkan selamat tinggal kepada ayah saya. Saya melihat bagaimana ibu saya mencium kening saya menangis dan bagaimana anggota keluarga lainnya, menggumamkan doa yang sama seperti yang mereka lakukan dengan ayah saya, juga menangis selamat tinggal. Melalui peti 'punya mobil baru' saudari Arti, saya dibawa ke pemakaman, tempat ayah saya akhirnya dimakamkan. Keluarga dengan hati-hati memilih tempat, tepat di sebelah makam ayah saya. Saat sekop pertama masuk ke tanah, saya memutuskan tidak apa-apa: Saya memejamkan mata secara emosional, saya sudah cukup melihat… Vertaling: https://staging.dondorp.nl/23-november-2021-tim-vertelt © 2022 – Tim op IC Sneek (https://timopicsneek.nl) En vandaag, 7 februari 2023, was ik er dan ‘echt’: voor mij lagen Bapak en Ibu, op 11 januari 2017 door de dood gescheiden en op 11 oktober 2020 door de dood herenigd. Onbewust richtte ik mijn blik naar boven, terugkijkend naar vanwaar ik naar hier keek. Uiteraard zag ik niks, maar toch zwaaide ik naar mijzelf. In gedachte althans, want nanik (jongere zus, spreek uit: nanie) Anik, nanik Ratna, kakak (oudere zus, spreek uit: kakka) Nuryati, nanik Eny en haar man Joko en nanik Nurul waren ook aanwezig en gezien we op een begraafplaats stonden leek zwaaien mij een beetje ongepast. Net als ‘toen’, nam ik de omgeving zoveel en zo goed als mogelijk in me op: de begraafplaats was eigenlijk al heel vol. De grafsteentjes stonden dicht op elkaar. Ik herkende de kleine ruimte voor de graven van Bapak en Ibu en ik schrok toen ik constateerde dat deze daadwerkelijk nog vrij was. Uiterst behoedzaam zette ik er mijn houten bankje neer. Hoe mooi is het dat Bapak en Ibu in de nabijheid van een grote boom, die zich prachtig maar tegelijk ook griezelig aftekent ten op zichtte van de hemel. Omdat het zo mooi uitkomt, noem ik de boom in gedachte ‘de Laatste Boom’: naar de boom die in Soera 53:13-18 van de Koran wordt omschreven als de laatste boom (Sidratoel Moentaha) die de door geen mens te overschrijden grenzen van hemelse kennis zoals geopenbaard aan de heilige profeet Mohammed markeert. Vandaag is het 2219 dagen na Bapak’s en 850 dagen na Ibu’s overlijden. Bij het overlijden van een familielid wordt de 7e dag (dan verlaat de geest van de overledene voorgoed het ‘huis’), en de 40e, de 100e en de 1000e dag (op deze dagen wordt er vooral herdacht om de dierbare overledene duidelijk te maken dat hij of zij nog altijd in gedachte onder de familie is/ voortleeft, waarbij op de veertigste dag een Selematan/ grote maaltijd wordt gegeven voor familie, vrienden en aan de hand van een lege maar ingeruimde plaats aan tafel de overledene zelf) in ere gehouden. Helaas ben ik bij geen van deze dagen aanwezig geweest en zo goed als zeker zal ik ook op de duizendste dag na Ibu’s overlijden (vrijdag 7 juli 2023) niet in Indonesië zijn. Des te waardevoller vond ik het dat ik vandaag samen met enkele zussen Ibu mocht herdenken. Niet kakak Nuryati, maar nanik Anik leidde de herdenking door verscheidene verzen uit de Koran voor te bidden en voor te zingen. Het viel mij daarbij op hoe met name kakak Nuryati meermaals bijna liefkozend de stenen van Ibu en Bapak aanraakte. Stenen, waarvan de tijd de letters had doen vervagen. Wegens geldgebrek waren de namen van Bapak en Ibu namelijk niet in de stenen gebeiteld, maar enkel met een niet watervaste stift aangebracht. Mochten bijvoorbeeld Mark, Lin en/ of Emelie of andere nabestaanden zelfstandig Ibu en Bapak willen opzoeken, dan zouden ze hen dus niet eens kunnen vinden. Hoewel mij dit droevig stemde, heb ik er maar niets over gezegd. Toen de ceremonie beëindigd werd, werd mij gevraagd of ik ook nog een gebed wilde uitspreken. Hoewel ik hierdoor wat overvallen was sprak ik in het Nederlands woorden van volgende strekking: “Lieve papa, lieve mama. Hoewel ik alleen voor mijzelf zou mogen spreken, spreek ik toch uit dat Emelie, Lin, Mark en ik er graag voor jullie hadden willen zijn. Door een, zeker door jullie, ongewenste samenloop van omstandigheden heeft het helaas niet zo mogen zijn. Ik vraag u daarom ons te vergeven voor al het goede dat wij u hebben nagelaten en voor al het kwaad dat wij u hebben aangedaan. Moge God uw genadig zijn en u begeleiden in het eeuwig leven…,” waarna ik eindigde met het zingen van de laatste twee regels van het Onze Vader: “Want van U is het koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid tot in eeuwigheid. Amen.” Tijdens het uitspreken van hun eigen gebeden hadden mijn zussen hun emoties conform Islamitisch voorschrift onder bedwang, maar toen ik begon te bidden kwamen de eerste tranen en zodra ik begon te zingen begonnen ze erbarmelijk te huilen waardoor bij mij uiteindelijk ook de tranen vloeiden (het verdriet van een ander raakt mij altijd het diepst). Eny’s man Joko, die als ‘buitenstaander’ achter mij zat en als enige niet huilde, raakte mij met zijn hand heel even op de schouder. We hadden wel een paar minuten nodig om ons in stilte te herpakken, waarna we nog steeds in stilzwijgen gehuld terug verder Klambu in trokken om kakak Aris Sutrisno te bezoeken. Bij het verlaten van de begraafplaats zag ik ironisch genoeg tegenover de ingang van de begraafplaats een farmasi (apotheek). Men zegt dan wel dat er in de hemel geen verdriet of pijn meer is, maar mochten Bapak of Ibu er toch eens een keertje hoofdpijn hebben, dan is het een geruststellende gedachte dat ze bij de overburen terecht kunnen. Het was mij bekend dat Aris Sutrisno in Klambu woonde (samen met Aris Purnomo had ik hem drie jaar geleden opgezocht, zie https://staging.dondorp.nl/beleefdheidsnormen, maar ik had er nooit bij stilgestaan dat hij zo dichtbij Bapak en Ibu woonde. Binnen een paar minuten waren we bij zijn huis. Aris Sutrisno vond ik altijd een beetje eng. Hij lachte en praatte altijd heel hard, waarbij hij je heel indringend aan kon kijken. Vandaag was het wel anders. Aris Purnomo vertelde mij destijds al dat Aris Sutrisno ziek was en ik vond dat hij er nu ronduit slecht uitzag. Aris Sutrisno was flink afgevallen en in plaats van de energieke Aris Sutrisno van toen zat er nu een vermoeid en futloos uitziende Aris Sutrisno tegenover me. Ratna vertelde mij dat de diabetes bij Aris Sutrisno reeds in een vergevorderd stadium was. Hij had nooit kunnen accepteren dat hij diabetes had en moest daar nu de gevolgen van ondergaan. Gezien Aris Sutrisno’s gezondheid bleven we er maar kort. Nadat ik Aris Sutrisno’s zijn foto van Emelie, Lin, Mark en mij gaf, begaven we ons weer naar Godong waar we ieder weer ons eigen weg des levens vervolgden. Tim Dondorp Ter nagedachtenis van Bapak Radjiman bin Mat Sholeh (zoon van Mat Sholeh) en Ibu Maryati binti Slamet (dochter van Slamet)

    Geplaatst door Godong Indonesie op Dinsdag 7 februari 2023